Thuis vers koken is de eerste stap naar een gezondere levensstijl. Zelf koken is veel gezonder dan kant en klare maaltijden. Er bestaan duizenden kookboeken en nog eens zoveel websites boordevol recepten. Maar zijn ze allemaal even gezond? Hieronder vijf tips om dat te beoordelen.
Voedingscoach Evelyne Coppens van Energy Lab somt vijf tips op om (on)gezonde recepten te herkennen en ze gezonder te maken. Smakelijk!
1. Kies voor volkoren
Volkorengranen zijn een stuk voedzamer dan hun ‘witte’ varianten omdat ze meer vezels, vitaminen en mineralen bevatten. Bovendien geven ze je langer een verzadigd gevoel.
… vervangen door …
– Witte pasta > Volkorenpasta
– Witte rijst > Bruine rijst, zilvervliesrijst, wilde rijst, bulgur, speltgranen, volkoren gierst, …
– Wit brood > Volkorenbrood, bruin brood
– Witte bloem > Volkorenmeel, boekweitmeel*
* Omdat boekweitmeel geen gluten bevat, is het voor gistdeeg (bijvoorbeeld brooddeeg) alleen in combinatie met een andere glutenrijke meel- of bloemsoort te gebruiken.
2. Meer groenten
Elke dag minstens 300 gram groenten eten levert tal van gezondheidsvoordelen op. Maak er dus een gewoonte van om bij elk middag- en avondmaal groenten te serveren, ook als het recept geen groenten bevat.
– Voeg extra groenten toe aan stoofpotjes zoals stoofvlees of kalfsblanquette: wortels, champignons, bleekselder, …
– Macaroni met kaas en ham is ook zeer lekker in combinatie met prei of courgette.
– Maak spaghetti- of andere tomatensauzen rijker door toevoeging van wortel, courgette, paprika, ui, aubergine, …
– Kook je groenten niet steeds te plat om het verlies aan vitaminen te beperken.
– Meng een extra portie groenten door de groentepuree.
– Echte groentesoep maak je met minstens 500 gram groenten per liter water.
3. De juiste keuze vlees, vis of vleesvervanger in de juiste portie
Vlees bevat essentiële voedingsstoffen zoals eiwitten, ijzer, zink en vitamine B12, maar kan ook rijk zijn aan verzadigde vetten. De vetten in vis daarentegen zijn gezonde vetten.
– Kies voor mager vlees zoals kipfilet, en beperk je dagelijkse portie tot 100-125gr per persoon. Een dagelijkse portie van 100 à 125 gram per persoon is voldoende om aan de aanbevolen hoeveelheid eiwitten en andere essentiële voedingsstoffen zoals ijzer, zink en vitamine B te voldoen. Pas indien nodig de portie aan in je recept. Kies minstens tweemaal per week voor een visrecept.
– Geef de voorkeur aan gerechten met magere vleessoorten zoals:
* kalkoen- of kipfilet, een kippenbout zonder vel
* varkenshaasje, varkensmignonette, varkenslapje
* kalfsgebraad, kalfskotelet, kalfslapje
* magere biefstuk, tournedos, rosbief
* konijn
– Verwijder overtollig vet indien mogelijk.
– Spek kan je vervangen door bacon of hamblokjes.
– Rundergehakt is het minst vette gehakt, varkensgehakt het meest vette. Kippengehakt, kalfsgehakt en gemengde gehaktsoorten hebben een vetgehalte daar ergens tussenin.
– Voor balletjes kan je je eigen gemengd gehakt bereiden door 1/4e varkensgehakt met 3/4e rundergehakt te mengen.
– Vis in blik in eigen nat levert minder calorieën dan vis in blik in olie.
– Vlees of vis kan je gerust eens vervangen door een gelijkaardige portie tofu of tempeh. Quorn, seitan en peulvruchten zijn in combinatie met granen, zaden of melkproducten ook volwaardige vleesvervangers.
– Vegetarisch wil echter niet per se zeggen gezonder. Zo kan het vetgehalte in voorverpakte veggieburgers hoog oplopen. Kies voor versies met maximaal 10 gram vet per 100 gram.
4. Alternatieven voor suiker
Het eten van te veel suiker is geassocieerd met aandoeningen zoals diabetes, tanderosie, overgewicht en ontstekingsprocessen.. De Wereldgezondheidsorganisatie raadt daarom aan de inname van toegevoegde suikers te beperken tot maximaal 50 gram per dag. Minder dan 50 gram is nog beter!
– Gebruik andere smaakstoffen zoals kaneel ter vervanging van suiker.
– Tomatensauzen kunnen ook wel zonder suiker of ketchup.
– De aanbevolen hoeveelheid suiker kan je vaak verlagen met een derde of de helft.
– Breng andere smaakstoffen aan in je gerecht ter vervanging: vanille, kardemon, kruidnagel, saffraan, kaneel, steranijs of bloemenwaters.
– Je kan een deel of alle suiker vervangen door kunstmatige zoetstoffen. Controleer de verpakking om te weten hoeveel je moet gebruiken en of de zoetstof bakbestendig is.
– Bereid je appel- of andere vruchtenmoes zonder toevoeging van suiker en beperk de portie. Vruchten bevatten suiker en kunnen daarom in tegenstelling tot groenten niet onbeperkt aan je gerecht worden toegevoegd.
5. Het juiste vet
Je hoeft vetten zeker niet uit je recepten te verbannen, maar kies voor vetten van goede kwaliteit en matig je portie. Vetten bevatten meer dan tweemaal zoveel calorieën als koolhydraten of eiwitten.
Smeren en bereiden
– Geef de voorkeur aan smeer- en bereidingsvet rijk aan onverzadigde (=gezonde) vetzuren. Controleer het etiket om te kijken of verzadigd vet (=ongezond) maximaal 1/3 van de totale hoeveelheid vet uitmaakt. Oliën (uitgezonderd kokosolie en palmolie) en de meeste vloeibare margarines voldoen hieraan.
– Margarines bevatten soms tot de helft minder vetten dan olie waardoor je heel wat calorieën bespaart.
– Eén eetlepel bereidingsvet per persoon is een goede hoeveelheid. Kooktechnieken zoals koken, stomen, wokken en grillen vragen weinig toevoeging van vetten.
Sauzen en desserts met minder vet
– Verdun de olie in dressings door toevoeging van magere yoghurt.
– Ook mayonaise kan op deze manier minder vet gemaakt worden. Je krijgt dan een ‘yogonaise’.
– Kaas in een saus zorgt voor extra smaak, maar ook voor extra vet en calorieën. Kies daarom voor magere kazen (< 20 gram vet / 100 gram) en/of verminder de hoeveelheid kaas.
– Vervang volle melk door magere of halfvolle melk. Sojamelk kan ook, maar hou er rekening mee dat het totaal anders smaakt.
– Griekse yoghurt, (gekruide) platte kaas, cottage cheese en ricotta kunnen room vervangen en dus ook het vetgehalte in sauzen en nagerechten verlagen zonder de romige structuur te verliezen. Zo is ricotta een goed alternatief voor room in panna cotta en voor mascarpone in tiramisu.
– Eieren en slagroom in roomijs kan je vervangen door yoghurt.