De Nederlandse Fietsersbond doet heel wat stof opwaaien met haar controversiële standpunt dat een fietshelm de onveiligheid vergroot. De Vlaamse Fietsersbond deelt die mening, het BIVV niet.
Theo Zeegers van de Nederlandse Fietsersbond roept in het tijdschrift de Vogelvrije Fietser op om de fietshelm af te laten. Na het doornemen van de onderzoeken ter zake komt hij immers tot de conclusie dat een helm de onveiligheid vergroot.
Zeegers haalt twee argumenten tegen de helm aan. “Ten eerste is hij ontworpen voor een val vanuit stilstand. Als je een zekere snelheid haalt of tegen een auto aanbotst, zal de klap misschien iets minder hard zijn, maar je zal er nog altijd een ernstig hersenletsel aan over houden.”
“Ten tweede merken we dat waar de helm verplicht wordt, mensen minder gaan fietsen omdat ze zo’n pot op de kop oncomfortabel of niet cool vinden. En als er minder fietsers zijn, gaat het aantal ongevallen omhoog. Autobestuurders letten dan minder goed op de tweewielers.”
Dit zogenaamde ‘safety in numbers’ fenomeen hebben ze in Australië, waar de helm sinds 1990 verplicht is, vastgesteld. Het aantal fietsers daalde er met een derde en het ongevalsrisico steeg met een tiende.
‘WIELERTOERISTEN, MTB’ERS, KINDEREN, BEJAARDEN’
De Vlaamse Fietsersbond sluit zich, met de nodige nuance, aan bij het oordeel van de Nederlandse collega’s. “Wij zijn ook sterk gekant tegen een verplichting”, zegt woordvoerder Roel De Cleen in De Standaard. “Wij raden de helm alleen aan voor fietsers die een groter risico lopen: wielertoeristen, mountainbikers, kinderen tot acht à tien jaar en senioren.”
“Voor mensen die hun fiets op een normale manier gebruiken en met een normale snelheid fietsen, biedt een helm geen extra veiligheid. Een Britse studie heeft zelfs uitgewezen dat een automobilist een fietser met helm als veilig beschouwt en er daardoor meestal sneller voorbij rijft.”
De Cleen ziet in Nederland het beste bewijs dat safety by numbers werkt. “Je ziet er veel fietsers en weinig helmdragers. Toch zijn er minder ongevallen dan bij ons. Wat we nodig hebben, is een fietsvriendelijk klimaat en dan hebben we het veeleer over betere fietspaden en een andere fiscaliteit dan over de helm.”
BIVV: ‘HELM IS SOWIESO NUTTIG’
Het Belgisch Instituut voor de Verkeersveiligheid (BIVV) is verbaasd over het standpunt van de Fietsersbonden. “Zij baseren zich op een Britse studie”, zegt Sofie Van Damme van het BIVV in Het Nieuwsblad. “Maar zolang er geen Belgische studie is die dat onderzoek bevestigt, blijven wij bij ons standpunt. Een helm is sowieso nuttig, hij vermindert sterk het risico op hoofdletsels bij ongevallen. Een verplichting hoeft niet, want dat ontneemt mensen de zin voor het fietsen.”
Neurochirurg Jan Goffin van de KU Leuven – zelf een fervent fietser – vindt eveneens dat Theo Zeegers de bal misslaat. “Hij legt de klemtoon op primaire hersenletsels bij zware klappen. Maar ook een schedelbreuk kan een secundair hersenletsel veroorzaken. Je kunt, ongeacht je snelheid, in een val een broze plek zoals de slaap raken, met een mogelijk fataal hersenletsel als gevolg. Een helm kan dat voorkomen.”
“Het klopt wel dat als je heel snel rijdt, pakweg in een afdaling van een col, zelfs de beste helm je niet zal behoeden voor een zwaar letsel. Maar als je tegen een gewone snelheid van 20, 30 km per uur rijdt en je valt, dan voorkomt hij wel degelijk schade aan de hersenen. We zien daarvan de gevolgen op de operatietafel: van de tien fietsers die wij hier in Leuven per jaar opereren, droegen er negen geen helm.”
De huidige helmen hebben hun nut. Toch zouden ze met een ander ontwerp en materiaal nog beter kunnen zijn. “Onderzoekers aan de KU Leuven zijn bezig met het ontwikkelen van materiaal voor een helm die een schok voor de hersenen beter opvangt. Die zullen tot veertig procent efficiënter zijn.”