De helmdraagplicht heeft mogelijk een klein positief effect in verkeersonveilige streken, maar een averechts effect in verkeersveilige gebieden. Dat blijkt uit een Australische studie.

Text: Steven Kins

De studie, die is verschenen in het tijdschrift van de Society for Risk Analysis, is er een naar de gezondheidseffecten van eventuele invoering van de helmdraagplicht. Het onderzoek is gebaseerd op het modelmatig doorrekenen van alle gezondheidseffecten die te maken kunnen hebben met een helmdraagplicht. Aan de ene kant kan een helm hersenletsel voorkomen, maar anderzijds kan de helm leiden tot minder fietsgebruik en dat heeft dan ook weer gevolgen voor de gezondheid.

Onderzoeker Piet de Jong van de Macquarie University in Sydney stopte de resultaten van bekende studies naar de verschillende effecten in een model. Daarbij kwam naar voren dat er vier parameters zijn die bij beschouwing van het totale effect van een verplichte fietshelm vooral van belang zijn.

Naast de mate van effectiviteit van de helm om hoofdletsel te voorkomen, moet men rekening houden met het effect dat fietsen/bewegen heeft op de gezondheid. Daarnaast is van belang hoeveel fietsers daadwerkelijk stoppen met fietsen. En tenslotte moet men het aantal fietsongevallen dat tot hoofdletsel leidt in ogenschouw nemen.

Een positief netto-effect is alleen te verwachten in verkeersonveilige streken onder de aanname dat de helm daadwerkelijk hoofdletsel voorkomt en relatief weinig fietsers ermee stoppen, concludeert de Jong.

STEEDS MEER HELMDRAGERS

Ook zonder verplichting zetten steeds meer fietsers een helm op, zo blijkt dan weer uit een onderzoek van het Nederlandse VeiligheidNL. De voornaamste conclusie is dat 85% van de fietsers in een peloton altijd een helm draagt. In 2010 was dat nog maar de helft. Ook bij de solofietsers neemt het helmgebruik toe, van 41 naar 64%.

VeiligheidNL rekende uit dat er zich elk jaar 4.100 wielrenners en mountainbikers op de spoedafdeling van een ziekenhuis meldt. Bij één op de zes is een hoofd- en hersenletsel de aanleiding. Veel van deze letsel hadden volgens de onderzoekers voorkomen kunnen worden als de fietsers een helm op hadden gehad.

In Nederland is een helm verplicht bij toertochten en wedstrijden. Tijdens recreatieve tochten of tijdens het alleen fietsen wordt de helm echter niet altijd gedragen. “Een loslopende hond, grind op de weg of een onverwachte beweging van een andere weggebruiker zijn vaak al voldoende voor een vervelende schuiver. Ook voor een ervaren sporter”, zegt Anita Almani van VeiligheidNL. “Die helm moet de kast uit. Het moet een vast onderdeel van de sportuitrusting worden, ook tijdens het rondje na het avondeten.”