Er bestaat veel onwetendheid over het belang van een goede fietspositie. Maar op de juiste manier op je fiets gezet worden, kan heel wat klachten voorkomen. Cycling.be ondervond het aan den lijve bij een Body Geometry Fit van Specialized.

Text: Steven Kins

Fietsen is leuk, fietsen is afwisselend, fietsen is gezond. Maar nieuwkomers hebben vaak geen weet van het belang van een juiste positie op de fiets. De gemiddelde dealer verkoopt een fiets en stelt die globaal af op de lichaamsmaten van de koper. Maar hij is geen bikefitter, daarvoor ontbreekt het hem aan de tijd en aan de kennis, en trouwens, de koper vindt zijn nieuw aangekochte fiets al duur genoeg. Is dat extra geld voor een fietsmeting wel echt nodig, wikt hij?

HET HALVE PLEZIER

Tegenvraag: hoeveel geld mag je gezondheid je kosten? Twijfel je dan nóg over die fietsmeting? Bedenk dan dat een goede fietspositie het halve plezier is. Veel (beginnende) fietsers menen dat pijn lijden een onderdeel is van fietsen. Maar dat klopt niet. Een fikse fysieke inspanning leveren, grenzen verleggen door héél af en toe je spieren met melkzuur te prikkelen, moe maar voldaan thuiskomen, dát is met plezier fietsen. Daar hoort geen lagerugpijn bij, geen dove vingers, geen nekklachten. Gezond fietsen moet energie géven in plaats van kosten en is heel simpel te toetsen: voel je je na herstel van de work-out fitter, ben je opgewekter en zit je door de dag vol energie? Dan fiets je gezond.

Fietsen testen betekent constant wisselingen in zithoogte, stuurstand, cranklengte, zadel enzovoorts, en gaat gepaard met een bijna chronische lage rugpijn. En dan blijkt bij een Body Geometry Fit bij Specialized dat die rugpijn door een eenvoudige ingreep opgelost kan worden? Daar sta je dan met je ego dat meent het na 20 jaar schade & schande allemaal wel te weten. Twee van onze collega’s hadden al een dergelijke openbaring gehad toen ze zich lieten opmeten bij specialist ter zake Energy Lab.

KNIEHOEK

We gingen naar Specialized uit nieuwsgierigheid naar het verschil tussen een fietspositiemeting op de racefiets en eentje op de mountainbike. Van fietsmetingen voor een racefiets weet ik dat de optimale hoeken en afmetingen gebaseerd zijn op uitgebreide databases van testpersonen, maar is dat bij een mtb ook zo? Een direct antwoord vond ik bij Specialized niet, maar het nauwkeurig volgen van de Body Geometry Fit leverde als vanzelf al heel wat inzicht op. Fitter Thom van Dulmen: “Voor een mtb houden we dezelfde bandbreedtes aan als bij een racefiets. De bandbreedte is de marge die nodig is omdat een lichaam wat natuurlijke speling nodig heeft, bijvoorbeeld omdat de ene fase van de trapbeweging andere eisen stelt aan pezen en gewrichten dan de andere. Toch kun je de positiegegevens op een racefiets niet één op één overzetten naar een mtb. De geometrie is heel anders, de zithouding ook, je gebruikt andere schoenen, je klikt anders in, het zadel is anders. Op een wegfiets zit je gewoonlijk ook ongemakkelijker dan op een mtb. Een mtb laat een minder agressieve houding toe, meer vergelijkbaar met die op een stadsfiets. Het enige ‘vaste’ uitgangspunt dat wij bij een fit nemen, is een kniehoek van 30 graden. Uit duizenden testresultaten van Andrew Pruitt van het Boulder Center for Sports Medicine, waar Specialized nauw mee samenwerkt, blijkt dat bij die hoek de krachtoverbrenging optimaal is. De bandbreedte daarbij is 25-35 graden, maar op het punt waar de pedaalkracht het grootste is – bij een crankstand van 135 graden, als 0 graden de stand is waarbij de crank verticaal omhoog wijst – zoeken we naar die kniehoek van 30 graden. De rest volgt daaruit.”

De bikefit begint met een Prefit Assessment, een intakegesprekje over lichamelijke klachten en kwalen en vroegere blessures. Van Dulmen voert alles in op de app op zijn iPad. Het is tenslotte 2014, en daarbij is een app ook erg gebruiksvriendelijk. Ook voor de Specialized-dealers die Thom opleidt en waar consumenten terecht kunnen voor een bikefit. Onder de dealers is er veel animo om bij een fiets ook een bikefit te verkopen, vooral uit het oogpunt van service maar ook vanuit het groeiende besef dat de juiste fietspositie van cruciaal belang is voor fietsplezier.

Na het vragenlijstje worden de zitbotten opgemeten, vormt Van Dulmen zich een beeld van ons postuur in natuurlijke en ontspannen houding en bepaalt hij aan de hand van een uitgebreide reeks buig- en strekoefeningen de algemene mobiliteit van het lichaam. Na de voetafdrukmeting verwisselt hij de rode, standaard inlegzooltjes van de Specialized S-Works mtb-schoenen voor blauwe, ondersteunende varianten. De nieuwe zooltjes vullen de holte in de middenvoet op. Het effect is dat de voetafwikkeling tijdens het fietsen beter kan verlopen. Zonder ondersteuning knikt je voet naar binnen, en je knie volgt die beweging. Het doorzakken van de voetboog betekent niet alleen energieverlies, maar kan ook blessures in de hand werken. Het effect van de steunende zolen is direct voelbaar bij het fietsen. We kunnen meer kracht overbrengen op het pedaal. Van Dulmen: “Standaard hebben onze schoenen al een verhoging van 1,5 mm aan de binnenzijde – en dat is gepatenteerd – omdat bij 87% van de mensen de voeten ‘varus’ staan ten opzichte van de hak: de grote teen staat hoger dan de kleine teen, wat een lichte verdraaiing om de lengteas van de voet betekent. Bij 11% staan hak en voorvoet neutraal, de laatste 2% heeft een ‘valgus’ stand. De voorvoet staat dan schuin naar beneden gekanteld met de grote teen lager dan de kleine teen.”

ZADELBREEDTE

Over naar de positiebepaling. Gewoonlijk breng je je eigen fiets mee maar voor de gelegenheid is een Specialized Carve Pro testfiets opgesteld. Thom past het zadel aan naar onze zitbotbreedte. Het brede zadel voelt als een openbaring. Mijn rug recht zich als een plank, totaal ontspannen en volkomen natuurlijk. Even weet ik niet wat te denken: moet ik blij zijn omdat dit me van die lagerugpijn zal helpen of beschaamd omdat ik dit niet al veel eerder heb ontdekt? “Geen zorgen”, zegt Thom, “je bent niet de enige. Er zijn nog elk jaar profs die er na jaren pas achter komen dat ze al die tijd verkeerd hebben gezeten. Wat een zadel betreft, begrijpen wij maar niet waarom andere bikefitting-methoden niet toepassen wat wij doen: wij gaan er vanuit dat de zitbotjes dienen om op te zitten, maar niet alleen dat. Ze zorgen er ook voor dat je je kunt afzetten tegen het zadel. Zíj moeten dus het zadel raken, in plaats van dat de rest van je zitvlak dat doet, met inbegrip van de weke delen. Heb je een te smal zadel – wat heel vaak het geval is – dan vallen je zitbotten ‘om’ het zadel heen, steun je op de weke massa en heb je geen afzetpunten. De afzet ga je dan elders zoeken, bijvoorbeeld in je rug. Met klachten als gevolg. Bij zadeldrukpuntmetingen wordt gestreefd naar een zo evenwichtig mogelijk verdeelde zadeldruk. Je hele zitvlak moet ondersteund worden. Maar die gedachte is volgens ons fout. Je genitaliën zijn toch niet bedoeld om op te zitten?”

HOOGTE EN STAND

Het brede zadel is dan wel een opbaring, op de zadelhoogte waarbij we de kniehoek van 30 graden bereiken, lijkt het alsof we niet de maximale kracht uit de pedaalslag kunnen halen. Thom van Dulmen: “Het is zo dat je in het eerste uur meer kracht kunt leveren bij een hogere zadelstand. De meeste wedstrijdrenners komen zo hier binnen. Maar anatomisch gezien forceer je je bekken dan in een vaste positie. Je bovenlijf kan geen rol meer spelen en zodra de spieren vermoeid raken, moet je lichaam boven zijn macht gaan opereren. Baanrenners kiezen wel een hogere zadelstand, daar kan dat ook. Maar andere renners zijn er niet bij gebaat.” Als breedte en hoogte bekend zijn, wordt de zadelterugstand vastgesteld. Met behulp van een schietlood wordt nagegaan of de voorkant van je knie op één lijn zit met de voorkant van de crank. Anatomisch gezien bevindt zich dan de patellapees – die mee zorgt voor strekking van de knie – precies boven de pedaalas en dat is dan weer optimaal voor de krachtoverbrenging en preventief ten aanzien van blessures.

FABEL VAN HET BREDE STUUR

Nu het onderlijf goed gepositioneerd is, is het bovenlijf aan de beurt. Eerst helpt Van Dulmen een fabeltje uit de weg: dat bredere sturen beter zijn. De laatste jaren zijn sturen van 660 tot zelfs 720 mm in zwang gekomen. Het argument dat je daarmee een grotere hefboom hebt zodat je gemakkelijker stuurt, is leuk en aardig. Maar ronduit dwaas is de veelgehoorde redenering dat het je borstkas verder open zet, zodat je beter ademt. Volgens Specialized moet de stuurbreedte volgen uit een loodlijn door de buitenkant van je schouder en het midden van je hand. Ga je breder zitten dan zal het lichaam de neiging vertonen om tussen je schouders door naar binnen te zakken. Zelf zouden we uitkomen op een stuur van 560-580 mm breed, een enorm verschil met wat tegenwoordig gemiddeld op een testbike wordt gemonteerd. Met behulp van een speciale bikefitting-stuurpen zoeken we naar de optimale houding. Tussen de aanpassingen in kijkt Van Dulmen voortdurend of onze houding in overeenstemming blijft met de natuurlijke, ontspannen houding zoals waargenomen tijdens het Prefit Assessment. Het adagium luidt: geen aanpassingen doorvoeren als er geen klachten zijn, ook al zouden die aanpassingen volgens de theorie beter zijn.

De uitkomst is dat onze polsen eigenlijk recht op het stuur zouden moeten aankomen in plaats van naar beneden geknikt, maar waardoor ze ‘op slot’ komen te staan. Hm, dat voelt onwennig aan. Tot Van Dulmen het stuur nog een fractie vooruit plaatst. Precies de ruimte waardoor de polsen zich kunnen strekken. De spanning in de bovenarmen verdwijnt zoals hij gekomen is.

CONCLUSIE

We hebben weer een hoop bijgeleerd met de Body Geometry Fit. We weten nu waardoor de lagerugpijn ontstond, hoeven niet meer zo nodig een stuur van 70 cm breed en gaan er ook beter op letten om de juiste zooltjes te gebruiken in alle testschoenen. Thom van Dulmen deed de Fit op ‘ambachtelijke’ wijze, met het blote kennersoog en met veel persoonlijk contact. Wie dat wil kan ook opteren voor een camerameting, waarmee je de exacte getallen in beeld krijgt. Kijk voor een lijst met Body Geometry Fit dealers op specialized.com.